Ciemna Jutrznia: Stary ryt a ryt z ‘55/62

medieval singers

Ciemna Jutrznia: Stary ryt a ryt z ‘55/62
x. Antoni Cekada

Jedną z najbardziej imponujących i mistycznych ceremonii Wielkiego Tygodnia było śpiewanie w większych kościołach oficjum Tenebrae („Ciemności”) w środę, czwartek i piątek wieczorem. Składa się ono z oficjów jutrzni (dziewięc psalmów, dziewięć czytań) i laudesów (pięć psalmów, Benedictus, antyfona, Psalm 50 i kolekta) z brewiarza. Śpiewane są one w zapadającym w mroku kościele, kiedy to piętnaście świec na trójkątnej ramie (trójkącie1) gaszone są jedna po drugiej w trakcie trwania ceremonii.

Na koniec nad wszystkim zapadła ciemność, podczas gdy chór śpiewa antyfonę Christus factus est (Chrystus stał się posłuszny aż po śmierć) i Psalm 50, Miserere. Gregorio Allegri (1582–1652) skomponował swój obecnie słynny Miserere dla użytku liturgicznego w tym właśnie momencie podczas śpiewania Tenebrae w kaplicy papieskiej.

Celebrans posępnie śpiewa kolektę. Następnie wszyscy w kościele uderzają swe książki o ławkę, dźwięk symbolizujący trzęsienie ziemii w chwili śmierci Pana Jezusa. Jedną świecę (symbolizującą Chrystusa) trzyma się w ciemności obok ołtarza, a potem kładzie na trójkącie. Wszyscy milcząc odchodzą w ciemnościach.

W obrzędach Wielkiego Tygodnia z 1955 roku, piękne, mistyczne cechy ceremonii zostały zniesione:

– Z wyjątkiem środy wieczorem w kościele, gdzie biskup będzie odprawiał Mszę Krzyżma w Wielki Czwartek rano, jutrznia i laudesy muszą być recytowane rano w te trzy dni. Samo więc samo pojęcie nadchodzących tenebrae – ciemności – znika. Zamiast tego kościół staje się coraz jaśniejszy podczas nabożeństwa.

Reformatorzy z 1955 roku (Bugnini i spółka) wprowadzili tę zmianę na podstawie swej „zasady prawdy”, tej samej, którą użyli później w stwarzaniu Novus Ordo. Utrzymywali, że postępujące wygaszanie świec wywodzi się z tego, że jutrznia była wpierw sprawowana bardzo wczesnym rankiem; coraz mniej świec było potrzebnych, aby czytać księgi, a ceremonia trwała podczas gdy słońce wstawało. Zatem zakrystianin gasił niepotrzebne świece – oszczędzanie prądu zapewne, przez klasztorowego Ala Gore’a.

I co z tego? Liturgia wypełniona jest mistycznymi ceremoniami, które pierwotnie były związane z praktycznymi funkcjami. Reformatorzy zniszczyli symbolizm.

– Także zniesione w 1955 roku: psalm 50, Miserere, dramatycznie recytowany w ciemnościach, albo w cichej monotonii, albo w poruszającym serca układzie polifonicznym. Do widzenia Allegri – zobaczymy się na hali koncertowej.

– I w końcu, Bugnini i spółka orzekli, że trzęsienie ziemii odpada. „Zasada prawdy” reformatorów mówi nam, że wywodzi się ono z podwójnego puknięcia w stallę chórową, które przełożony robił aby zaznaczyć koniec oficjum.

Zatem, nie ma już fit fragor et strepitus – dramatycznej, żałobnej burzy w ciemności.

Tylko puknięcie w wypełnionym światłem kościele, aby ogłosić śniadanie – i w końcu, w 1969 roku, „Szczęśliwi ci, którzy zostali wezwani na jego ucztę”2.

Przypisy tłumacza:
1. X. Cekada używa tu w nawiasie angielskiego słowa „hearse” na określenie wielkiego, trójkątnego świecznika. W języku polskim spotkałem się z określeniem „trianguł” w Roku Bożym pod redakcją x. Marlewskiego (reprint wydania z 1932 roku, s. 253), ale wydaje się, że termin jest tu użyty błędnie (trianguł to bowiem potrójna świeczka używana w obrzędzie Wigilii Paschalnej). Zazwyczaj mowa jest o „wielkim świeczniku trójkątnym”, „trójkącie” (e.g. x. Jachimowski, Liturgika czyli wykład ceremonii i obrzędów Kościoła katolickiego).
2. W modernistycznym obrządku Novus Ordo po polsku słowa: „Szczęśliwi, którzy zostali wezwani na Jego ucztę” brzmią w języku angielskim: „Happy are those who are called to his supper”, czyli: „Szczęśliwi, którzy zostali wezwani na jego ucztę”.

Z języka angielskiego tłumaczył Pelagiusz z Asturii. Źródło: Quidlibet. Blog x. Cekady.

6 comments on “Ciemna Jutrznia: Stary ryt a ryt z ‘55/62

  1. Triduum Święte w Polsce odprawiane według starożytnego rytu rzymskiego: http://www.sedevacante.eu/porzadek.php
    Dla tych, którzy nie mogą być obecni na ceremoniach liturgicznych: Triduum Święte na żywo z parafii św. Gertrudy Wielkiej w USA (należy dodać sześć godzin, tzn. sześć godzin później, a ułatwia to nam w Europie, że x. bp Dolan i księża z parafii św. Gertrudy zachowują tradycję wczesnego odprawiania obrzędów, jak do 1955 roku).

  2. O reformach obrzędów Wielkiego Tygodnia pisałem w komentarzu, w którym podane są także materiały omawiające różne aspekty tego tematu: https://pelagiusasturiensis.wordpress.com/2014/01/06/abp-lefebvre-o-soborze-watykanskim-ii/comment-page-1/#comment-3446. Na dniach pojawią się inne krótkie teksty x. Cekady dotyczące Wielkiego Czwartku, Wielkiego Piątku oraz Wigilii Paschalnej.

  3. pad00100 pisze:

    Dziękuję bardzo za interesujące materiały :) – swoją drogą znalazłem poprzez facebooka coś takiego – http://www.nowyruchliturgiczny.pl/2012/03/reforma-wielkiego-tygodnia-w-latach.html – czy pan Pelagiusz raczyłby skomentować ten tekst ? Pozdrawiam. Ave Christus Rex !

  4. Adversus pisze:

    W mszaliku o. Levebvre z 1956 r., wydanie polskie OO. Benedyktynów z Tyńca, w Ciemnej Jutrzni jest Psalm 50 Miserere i jest uderzenie książką o ławki na znak trzęsienia ziemi w godzinę śmierci Chrystusa. Jednak nie ma ciemnego officium w Wielką Środę i to wg. tej publikacji wydaje się być jedyne novum…

    • Szanowny Panie,

      Po prostu z opóźnionym tempem gdzieniegdzie wcielono zmiany. Albo oddając do druki nie spodziewano się tak nagłych i dalekosiężnych zmian.

      In Christo Rege,
      Pelagiusz

Zostaw komentarz

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s